Wat is accountability, en werkt het?

In dit artikel

Het moet in 2019 zijn geweest dat ik voor het eerst behoefte had aan een stukje accountability. Mijn levensweg liep al een tijdje in een richting die ik daarvoor niet had kunnen vermoeden. Zowel zakelijk als privé was ik nieuwe wegen ingeslagen. De oude, ingesleten patronen werkten niet meer en al het nieuwe was interessant om te ontdekken. Inmiddels wist ik dat ik nogal hoog scoorde op het ADHD-spectrum. Ik ben zo’n ADHD’er die er aan de buitenkant rustig uitziet, maar dat zegt niets over de stormen die soms door mijn hoofd razen. En ik wist van mezelf dat ik af en toe iemand nodig had om me te helpen koers te houden.

Aan de keukentafel van een goede vriend kwam het idee bovendrijven. Iemand die over je schouder meekijkt, je een duwtje geeft waar nodig of je af en toe een kritische vraag stelt, kan enorm helpen. Kortom, ik zocht een accountability partner en dacht die in mijn vriend te vinden. Hij bedankte voor de eer. Hij had er geen verstand van, had er dan ook geen tijd voor en vond het bovenal moeilijk te combineren met het zijn van een goede vriend.

Aan die keukentafel leerde ik twee dingen: wat accountability is, en het verschil tussen een accountability partner en een accountability coach.

Wat is accountability?

Jezelf voor het lapje houden is, als je het eenmaal gewend bent, best makkelijk. Maar een ander paar ogen dat je aankijkt (niet per se letterlijk overigens) kan heel confronterend zijn. Dat is accountability in de kern: je vertelt iemand wat je gaat doen, en die vraagt later of het gelukt is.

Dat kan impliciet of expliciet. In de eerste helft van mijn werkzame leven zocht ik altijd (business)partners die iets van mijn honger naar structuur konden stillen en mij in mijn perioden van besluiteloosheid (zo zag ik het tenminste) konden helpen beslissen. Ik zocht ze in samenwerkingen en zelfs in mijn levenspartner. Zonder het zelf ooit te beseffen overigens; dat kwam pas later. Naast hun eigenlijke rol waren ze impliciet ook mijn accountability partner. Expliciet heb ik het nooit vastgelegd. En dat is precies het verschil: expliciet wordt het pas als je er afspraken over maakt. Waarover, hoe vaak, en wat er gebeurt als het niet lukt.

Waarom het werkt

Afhaken is vaak makkelijker dan afmaken. Of je nu hoog scoort op het ADHD-spectrum of gewoon druk bent met het leven: als je iets wilt veranderen of bereiken, dan kost dat moeite. Logisch, want als het geen moeite zou kosten, zou je er ook niet naar verlangen; je zou het gewoon doen of van een plank pakken. Nee, we hebben het over iets dat een serieuze investering van tijd, energie en middelen vraagt.

Zeker als je even op weg bent, kom je erachter dat het nog veel moeilijker is dan je in eerste instantie had gedacht. Denk nog eens terug aan je eerste autorijlessen of die eerste dans.

In ons leven kennen we voorbeelden genoeg van accountability. Telkens als je iets moeilijks wilde leren, waarbij afhaken makkelijker was dan doorzetten, was het fijn dat er iemand was die je liet doorzetten. Neem sporten. In januari schrijf je je in bij de sportschool, en in maart ga je al niet meer. Tenzij je hebt afgesproken met een vriend. Dan sta je om zeven uur toch op, ook als het regent, want hij staat te wachten. Geen straf, geen boete, alleen iemand die je niet wilt laten staan. Alleen blijft sporten met een vriend niet zelden hangen op hetzelfde niveau: jullie komen allebei opdagen, en daar blijft het bij. Wie een personal trainer heeft, kent de stap daarna. Die vraagt eerst naar je doelen, en gaat dan met je aan de slag zodat je ze ook haalt. Hij ziet wat je verkeerd doet en vraagt waarom je vorige week niet kwam.

Bij je eigen werk- of levensplannen staat er meestal niemand te wachten. Er zijn altijd redenen (of uitvluchten) om ergens onderuit te komen. Geloof me, ik ben er jaren mee weggekomen. De brug die openstond, de hond die je proefwerk heeft opgegeten, je bent “druk druk druk”, de auto was stuk, en vul zo maar aan. Je kunt de ander dan makkelijk voor de gek houden, maar als het gaat om iets dat je zelf wilt bereiken, dan hou je natuurlijk vooral jezelf bij de neus.

Stel dat je dan iemand hebt die vanaf het begin met je meekijkt. Iemand die je door het moeras van de leercurve begeleidt. Iemand die je oprecht vraagt hoe het verloopt met het plan. Week in, week uit, of zelfs dag in, dag uit. Dan wordt afmaken ineens makkelijker dan afhaken.

Vriend, collega of een professional

In principe kun je iedereen vragen om je accountability maatje te zijn. Gevoelsmatig weet je wel dat je niet je kinderen of echtgenoot vraagt. Die staan te dichtbij. Dat deed ik overigens impliciet wel. Maar wie dan wel?

Het is mijn ervaring dat je nooit iemand moet nemen die te dichtbij staat. Dat is natuurlijk een relatief begrip, “te dichtbij”. Het probleem met iemand die te dichtbij staat, is dat deze persoon je waarschijnlijk met fluwelen handschoenen gaat behandelen. Een goede vriend zal niet vragen of je echt ziek bent en zal geen kritische vragen stellen over het al dan niet halen van deadlines. Mijn vriend aan de keukentafel voelde dat haarfijn aan.

Een collega kan prima als het gaat om iets dat werkgerelateerd is. Mits er geen functionele verhouding tussen jullie bestaat. Maar wat als deze collega zich realiseert dat jouw plan iets kan veranderen in jullie werkrelatie? Dat jij wellicht carrière gaat maken en de ander niet? Lastig dus.

Het is dan beter om iemand te nemen die verder weg staat. Iemand die de energie wil steken in jouw plan.

Wat is een accountability partner?

Een accountability partner is een min of meer gelijkwaardig persoon met wie je de accountability uitwisselt. Iemand die het niet als zijn vak ziet. Accountability wordt, om het voor beide partijen interessant te houden, dan vaak een wederdienst. Je bent elkaars accountability maatje en doet dat verder geheel belangeloos. Een vriend, een oud-collega, of iemand met een vergelijkbaar plan: jij vraagt naar het zijne, hij naar het jouwe.

Wat is een accountability coach?

Een accountability coach is een professional die zorgt dat jij jouw doel duidelijk opstelt, dat je een plan maakt om het te realiseren en die ervoor zorgt dat jij het plan (dat je zelf hebt opgesteld) gaat uitvoeren. Als daar onderweg hindernissen op je pad komen of als je bepaalde hulpbronnen nodig hebt, dan kan de accountability coach je ook daarbij helpen.

Er komt echter vaak meer kijken dan alleen het bepalen van een helder doel, het opstellen van een (concreet) plan en het uitvoeren daarvan. Vraag een gemiddelde projectmanager, die doet dat elke dag. Zoals ik al schreef, zou je het vermoedelijk allang hebben gedaan als het zo makkelijk was. Vermoedelijk loop je tegen hindernissen aan die je niet kunt aanraken en ook niet kunt benoemen. Je voelt ze wel (met een beetje geluk). Een accountability coach staat ver genoeg bij je vandaan om je goed te kunnen begeleiden, en heeft een gereedschapskist met tools en vaardigheden die worden ingezet om je consequent te helpen.

Ik hanteer op hoofdlijnen drie fasen, die we altijd doorlopen, al dan niet impliciet: Inzicht, Plan en Doen. In de eerste fase, Inzicht, proberen we (de cliënt en ik) de vraag zo helder mogelijk te maken. We kijken dan vaak ook naar de vraag achter de vraag. Wat wil je écht bereiken? Wil je een luxe sportwagen, of de omkijkende blikken die erbij horen? Pas als dat duidelijk is, kunnen we via het Plan naar het Doen.

Ik denk dat daar het verschil zit tussen een lieve kennis, een accountability partner en een accountability coach. Daar schrijf ik binnenkort meer over.

Hoe stevig, en hoe vaak?

Naast de goed gevulde gereedschapskist zijn er twee zaken om af te stemmen, met een coach én met een partner: hoe stevig je aangepakt mag worden en de frequentie van contact.

De eerder genoemde fluwelen handschoentjes gaan je niet helpen. Een stok om mee te slaan natuurlijk ook niet. Het gaat erom de gulden middenweg te vinden. De zachtheid in duiken is meestal makkelijk, maar waar ligt de bovengrens? Hoe confronterend mag ik zijn? Daar maken we een afspraak over.

De andere knop waaraan ik laat draaien, is de frequentie waarin we contact hebben. Sommigen zijn enorm druk of geven hun doelstellingen een iets lagere prioriteit. Dan is eens per week voldoende om de voortgang erin te houden. Anderen geven hun doel (of, in dit geval vaak, een persoonlijk thema) zo’n hoge prioriteit dat dagelijks contact nodig is.

Wanneer het niet werkt

Accountability is geen heilige graal. Ik ga ook niet doen alsof. Soms moet je je doelen bijstellen omdat de lat te hoog ligt. Ooit had ik een collega die altijd zei: “Als je de lat te hoog legt, dan loop je er makkelijker onderdoor.” Leg de lat lager en probeer dat eerst.

En soms ligt het niet aan de lat, maar aan het doel. Dan helpt meer Doen niet, en begint het weer bij Inzicht.

Terug naar de keukentafel

Mijn vriend had gelijk, en niet omdat hij een slechte vriend was. Juist omdat hij een goede was. Wie vraagt jou op dit moment of het gelukt is? En weet die persoon eigenlijk dat hij dat doet?

Lees hoe accountability bij KrijgGrip werkt →

Peter Lammersma, coach bij KrijgGrip
Peter Lammersma

Ondernemer, IT’er en coach. Sinds 2017 weet ik dat mijn brein aan de ADHD-kant van het spectrum zit, en sindsdien kijk ik nieuwsgierig naar hoe hoofden werken. Bij KrijgGrip begeleid ik ondernemers die daar grip op willen krijgen.

Meer over mij →

Lees ook

Doen

Vis geven, leren vissen, blijven vissen

Een probleem oplossen, ervan leren en volhouden. Los van elkaar heb je er weinig aan, samen werken ze. Over vissen, rijles en wat er in het midden zit.

lees verder…

In dit artikel

Klinkt dit bekend?

Een kennismaking duurt twintig tot dertig minuten, is kosteloos en kan online of telefonisch. Geen verkoopgesprek, wel een eerlijke verkenning.

Klaar om te ontdekken of het klikt?

Een kennismakingsgesprek duurt twintig tot dertig minuten en is kosteloos. Het is geen verkoopgesprek, wel een eerlijke verkenning of jouw vraag bij KrijgGrip past.